آتشکده

به هر حال بر پایى آتشکده ها در ایران از سابقه اى کهن و دیرینه برخوردار است و حتى برخى از نویسندگان و پژوهندگان وجود آنها را به روزگاران پیش از زرتشت نسبت مى دهند.مکان آتشگاه
آتشگاه را در مکانى قرار مى دهند که اطراف آن باز باشد.
در آتشکده کانون ویژه اى براى افروختن آتش وجود دارد که جز اتربان یا موبد نگهبان آتش کسى دیگر حق ورود به ان مکان را ندارد.
اتربانان که به طرف آتش مى روند، باید پنام یعنى دهان بند ببندند تا دم ایشان آتش مقدس را نیالاید. در سمت راست آتشگاه اطاقى وسیع و چهارگوش قرار دارد که به قسمتهاى متعدد و مساوى تقسیم شده و هر یک را براى کار خاصى در نظر گرفته اند.
این اطاق را یزشن گاه یعنى مکان تشریفات عبادت مى گویند. آفتاب نباید بر آتش بتابد، زیرا که آن را آلوده مى سازد.
براى جلوگیرى از تابش آفتاب بر آتش، آتشگاه را در وسط آتشکده مى ساختند. مکان آتشگاه
آتشگاه را در مکانى قرار مى دهند که اطراف آن باز باشد.
در آتشکده کانون ویژه اى براى افروختن آتش وجود دارد که جز اتربان یا موبد نگهبان آتش کسى دیگر حق ورود به ان مکان را ندارد.
اتربانان که به طرف آتش مى روند، باید پنام یعنى دهان بند ببندند تا دم ایشان آتش مقدس را نیالاید. در سمت راست آتشگاه اطاقى وسیع و چهارگوش قرار دارد که به قسمتهاى متعدد و مساوى تقسیم شده و هر یک را براى کار خاصى در نظر گرفته اند.
این اطاق را یزشن گاه یعنى مکان تشریفات عبادت مى گویند. آفتاب نباید بر آتش بتابد، زیرا که آن را آلوده مى سازد.
براى جلوگیرى از تابش آفتاب بر آتش، آتشگاه را در وسط آتشکده مى ساختند. خورشید نیایش،
ماه نیایش
و آتش نیایش.
در متون پهلوی آمده که ستایش خداوند باید در آن حال که روی به خورشید و ماه و آتش دارند، صورت پذیرد.
با این تعابیر و بر طبق سنن دین زردشت می توان گفت که این نقوش، شاه را در حال نیایش نشان می دهند.
نقش آتشدان را روی تعدادی از گل مهرهایی که در ویرانه های خزانه داری و باروی تخت جمشید یافت شده اند، نیز می بینیم.
در نقوش این گل مهرها، بالای آتشدان نمادی بالدار قرار دارد و در دو سوی آن، دو پرستنده یا دو موبد به نیایش مشغول اند.
جزییات شکل آتشدان روی گل مهرها دقیقا مشخص نیست، اما باید نمونه ای از آتشدان های زمان هخامنشیان باشد. در گل مهری هم که از مصر به دست آمده و تاریخ آن میان سال های 400 تا 500 قبل از میلاد است، همین نمونه آتشدان دیده می شود.
به طور کلی نقش آتش افروخته روی پایه بلند، بر مهرها و گل مهرهای هخامنشی که پرستش گران به آن ادای احترام می کنند، نماد رسمی مذهبی شده بود.
از گزنفون، تاریخ دان یونانی، نقل است که کورش بزرگ هخامنشی به هنگام بیرون آمدن از زادگاهش پارس، به ایزد آتش اجاق و اهورامزدا نیایش می کرده است. گزنفون کورش بزرگ را چنان می نمایاند که زردشتی مومنی است و معمولا به درگاه اهورامزدا نیایش می کند. پیش از روزگار ساسانیان، برای این آتشدان ها نامی در اثری به جا نمانده است.
اما در دوره ساسانیان به نام های «آدوران»، «آتشدان» و «آتشگاه» بر می خوریم. همچنین در دوره ساسانیان، آتشدان علامت ملی شد و آن را روی سکه های پادشاهان این سلسله ضرب کردند. آلات و ادوات آتشکده
آلات و ادوات آتشکده عبارت است از:
1- هاون؛ براى فشردن هوم یا گیاه مخصوص مورد استفاده است.
2- دسته هاون؛ که براى همین منظور بکار مى رود.
3- چوب برسم که موبد مخصوص آتش را به وسیله آن مشتعل نگاه مى دارد. در فرهنگ فارسى آمده است که: به شاخه هاى باریک گیاهى برسم گویند. برسم را از درخت هوم مى برند. هوم درختى است شبیه گز. اگر هوم نباشد، از شاخه درخت گز و یا از شاخه هاى انار استفاده مى شود. براى بریدن هوم تشریفات خاصى دارند: براى بریدن هوم از کاردى استفاده مى کنند که دسته آن نیز از آهن باشد. آن کارد باید تکاملا تطهیر شود. سپس زمزمه اى به عنوان دعائى که در موقع عبادت و غسل و طعام مى خوانند، خوانده مى شود. آنگاه برسم را از درخت هوم مى برند. در حال حاضر برسم را از فلز نقره یا برنج مى سازند.
4- برسمدان.
5- کارد کوچک.
6- چند جام براى هوم و آب مقدس.
7- چند پیاله کوچک به نام طشت براى هوم؛ این طشت نه سوراخ دارد.
8- رسن؛ ریسمانى کوچک از موى گاو که شاخه هاى برسم را با آن به هم مى بندند.
9- سنگ بزرگى به نام ارویس گاه که چهار گوشه است و آلات مزبور را روى آن مى گذارند.نیایش در آتشکده
پاکى آتش و حفظ آن از لوث کدورات و پلیدیها یکى از رسوم مهمه زرتشتیان است. آتش مقدس انواع گوناگون دارد: آتش خانه، آتش ‍ قبیله، آتش قریه، آتش آذران، آتش ایالت.
نگهبان آتش را مانبذ مى گفتند.
براى حراست و نگهدارى آتش هیئتى از روحانیون زیر نظر یک موبد انجام وظیفه مى کردند. آتشکده به بوى کندر و سوختنى هاى معطر دائما خوشبو است. آتش را با قطعات چوبى که طى مراسم ویژه مذهبى تطهیر شده، نگاه مى داشتند.
این چوبها غالبا از گیاهى موسوم به هذانه اپنا بود و روحانى نگهبان آتش دائما به وسیله چوبى که آن را برسم مى خوانند و مطابق آداب ویژه اى بریده شده است، آتش را روشن و ادعیه اى را تلاوت مى کند. آنگاه روحانیون دیگر هومه یا هوم را نثار مى کنند در اثناى قرائت ادعیه، روحانیون شاخه گیاه (هومه) را پس از تطهیر در هاون مى کوبند.
مقدس ترین آتش آن است که از شانزده آتش جداگانه تشکیل شده باشد که هر کدام از آنها به نوبت در ضمن یک سلسله عبادت مفصل و تشریفات طولانى مرتبه تقدیس حاصل کرده اند.
از جمله آداب طهارت آتش آن است که چند شاخه هیزم از چوب صندل معطر تراشیده و توده مى کنند و بر فراز شراره، بدون آنکه آن را لمس کنند، قاشقى فلزى نگاه مى دارند که روزنى کوچک در میان آن است و در آن نیز خرده ریزه چوب صندل ریخته اند، پس آنگاه آن توده چوبهاى مقدس را مشتعل مى سازند و به قرائت دعاها و سرودها مشغول مى شوند.
این عمل را نود و یک بار تکرار مى کنند.
آتشهاى دیگرى نیز هستند که اصل هر یک از آنها از درخشش برق یا از سایش سنگ چخماق یا از آتش مخصوص معابد و بت خانه ها و محل تعریق و خانه هاى مقدسان و ابرار روشن شده و هر یک در درجات قدس و طهارت مختلف جمع کرده اند، در کوره مقدسى، در آتشخانه افروخته مى شود و موبدان از شانزده آتش مطهر که موبدان در حالى که به پارچه لطیفى دهان خود را بسته اند و از دور تنفس مى کنند، آن را مشتعل مى سازند.
آتشدان در مرکزیت اطاق اندرونى است و پر از خاکستر و در آنجا یک چهار پایه سنگى قرار داده اند و به تناوب موبدان آن را با قطعات چوب صندل تازه و فروزان مى کنند و همواره دستمال بر دهان بسته اند که مبادا دم ایشان به آتش پاک دمیده شود و آنرا پلید سازد و همچنین در برابر آن آخشیج ایزدى از سرفه و عطسه اجتناب دارند.
افراد زرتشتى در هر وقت روز بخواهند، مى توانند منفردا به درون آتشکده بروند.

http://www.askdin.com